ABD ve İran, 40 günlük savaşın ardından geçici bir ateşkes üzerinde anlaşmaya vardı. Tahran’ın sunduğu 10 maddelik plan, iki haftalık bir barış sürecini öngörüyor ve bu süreçte çeşitli önemli talepler yer almakta. Planın en dikkat çekici unsurları arasında yaptırımların kaldırılması, Hürmüz Boğazı'nın kontrolünün İran'a verilmesi ve ABD askerlerinin bölgeden çekilmesi gibi konular bulunuyor. Tarafların, İslamabad’da bir araya gelerek konuları daha detaylı bir şekilde ele alması bekleniyor.
ABD ve İran arasındaki bu ateşkes, Başkan Donald Trump’ın İran’a sunduğu sürenin dolmasına kısa bir süre kala gerçekleşti. Tahran, bu ateşkes çerçevesinde Hürmüz Boğazı’nı geçici olarak yeniden açma taahhüdünde bulundu. İsrail, bu ateşkese onay verirken, Lübnan’ın kapsam dışı olduğunu öne sürdü. Trump ise, saldırıların tırmandırılma planlarını askıya aldıklarını ve Tahran'dan “uygulanabilir” bir öneri aldıklarını duyurdu.
İran devlet medyasına göre, Tahran, Pakistanlı arabulucular aracılığıyla Beyaz Saray’a iletilen 10 maddelik barış planının detayları netleştikçe savaşın sona ermesini kabul etmeye hazır olduğunu belirtti. Söz konusu maddeler arasında, ABD’nin daha önce reddettiği bazı talepler de yer almakta. Bu maddeler arasında yaptırımların kaldırılması, Hürmüz Boğazı'nın kontrolünün İran'da kalması, ABD askerlerinin Orta Doğu'dan çekilmesi, saldırıların durdurulması, dondurulmuş varlıkların serbest bırakılması ve anlaşmanın Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararıyla bağlayıcı hale getirilmesi gibi konular öne çıkıyor. Ayrıca, Farsça metinde nükleer program için “zenginleştirmenin kabulü” ifadesi yer alırken, İngilizce metinde bu ifadeye rastlanmamaktadır.
Hürmüz Boğazı ile ilgili olarak İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, boğazdan güvenli geçişin İran ordusu tarafından sağlanacağını ifade etti. The Associated Press'e konuşan bir bölgesel yetkili, planın İran ve Umman'ın gemilerden ücret almasına izin verdiğini ve bu gelirlerin savaş sonrası yeniden inşada kullanılacağını belirtti. Görüşmelerin başarısız olması durumunda, Tahran'ın boğazı yeniden kapatabileceği kaydedildi.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, ateşkese arabuluculuk yaparak tarafları cuma günü İslamabad'da görüşmeye davet etti. İran, bu görüşmeye katılacağını bildirdi ancak ABD’den henüz resmi bir açıklama yapılmadı.
ABD ile İran arasında yaklaşık bir yıldır devam eden nükleer müzakerelerde taraflar arasındaki derin görüş ayrılıkları hala sürüyor. Özellikle Hürmüz Boğazı'nın İran kontrolüne bırakılması talebi, endişe yaratmakta. Çatışma öncesinde İran'ın boğaz üzerinde böyle bir kontrolü bulunmazken, mevcut plana göre gemilerden yaklaşık 2 milyon dolar ücret almayı ve bu gelirleri savaş sonrası yeniden yapılanmada kullanmayı planladığı ifade ediliyor. CNN’e konuşan Demokrat Senatör Chris Murphy, “Bunun ne kadar doğru olduğu bilinmez, ama eğer bu anlaşma İran'a boğazı kontrol etme hakkı veriyorsa bu dünya için felaket olur” dedi.
The Guardian’a göre uzmanlar, İran'ın taleplerinin doğrudan kabul edilmesinin düşük ihtimal olduğunu ancak bu durumun müzakereler için bir başlangıç oluşturduğunu belirtiyor.
Öte yandan, Pakistan'ın diplomatik süreçte süre talep ettiği dönemde, iki yetkiliye göre, Çin’in de İran’ı ateşkese yönlendirdiği iddia ediliyor. Trump, Agence France-Presse’e yaptığı açıklamada, Çin’in İran’ı müzakere masasına getirme konusunda rol oynadığını düşündüğünü ifade etti.
Kaynak: CNN Türk Dünya
