Türk teknoloji şirketlerinin uzaya yönelik geliştirme çalışmaları hız kesmeden devam ediyor. Geçtiğimiz ay, ABD merkezli SpaceX'in Transporter-16 misyonu çerçevesinde ASELSAN ve Fergani Uzay'ın yeni uyduları başarıyla uzaya gönderildi. Bu fırlatma sırasında, Türk firması Qubitrium'un geliştirdiği QubitCore da uzaya gönderilen teknolojiler arasında yer aldı. QubitCore, uzay tabanlı kuantum iletişim görevleri için tasarlanmış bir sistemdir ve küp uydu uyumlu kuantum anahtar dağıtım işlevi görmektedir.
Kuantum fiziğine dayanan bu teknoloji, hızlı, güvenli ve kırılması güç bir iletişim altyapısı oluşturmayı hedeflemektedir. Qubitrium'un İstanbul'daki merkezinde, bu yenilikçi projeyle ilgili çalışmalar yürütülmektedir. Qubitrium Kurucusu Dr. Kadir Durak, yaptığı açıklamada, kuantum alanındaki çalışmalarının köklerinin 2008 yılına dayandığını ve şirketin 2020 yılında kurulduğunu ifade etti. Durak, "Ekibimiz genç bir kadrodan oluşuyor, şu an 24 kişiyiz. Hollanda'da bir şubemiz var ve ekibimizin yarısı üniversiteden öğrencim. Bu sayede akademik çalışmalara da katkı sağlıyoruz," dedi.
Dr. Durak, kuantum algılama ve kuantum haberleşme alanlarında ürünler geliştirdiklerini ve dağıtımlı kuantum hesaplama çözümleri üzerinde de çalıştıklarını belirtti. Uzayda çalışan bir ürünün ticari olarak sunulabilmesi için uzay geçmişinin önemli olduğunu vurgulayan Durak, bu kapsamda teknolojilerini uzaya göndererek gerekli referansları oluşturduklarını açıkladı. Gelecek hedefleri arasında, kuantum internet ile algılama, haberleşme ve dağıtımlı kuantum hesaplama alanlarında bütünleşik bir yapı kurmak yer alıyor. Durak, "Uzayda bir dolanıklık kaynağına ihtiyacınız var, biz de uzayda dolanıklık kaynaklarını çalıştırarak dünyaya fotonları, yani ışık parçacıklarını iletiyoruz," şeklinde konuştu.
Dünya genelinde pek çok kuantum teknolojisi şirketinin bulunduğunu belirten Durak, Qubitrium'un farklı bir yaklaşım benimsediğini ifade etti: "Biz, ağırlık, hacim ve elektrik güç ihtiyacı açısından kuantum teknolojisini minimize ederek, ticari olarak daha düşük maliyetle uzaya gönderilebilir hale getiriyoruz. Uzun vadede bir ağ kurarak küresel kuantum internetini gerçekleştirmeyi hedefliyoruz. Starlink projesinin kuantum versiyonunu yapmaya çalışıyoruz."
Dr. Durak, yakın zamanda yeni bir projeye başladıklarını ve uzay tabanlı kuantum bellek geliştirdiklerini belirtti. Bu projeyi de bir fırlatma ile taçlandırmayı planladıklarını ifade eden Durak, AR-GE sürecinin sonunda QubitCore gibi ticari bir ürün haline getirmeyi amaçladıklarını söyledi. Ayrıca, Hollanda'nın Devlet Araştırma Enstitüsü ile işbirliklerine de değinen Durak, "Farklı araştırma enstitüleri bu teknolojiyi erişilebilir görerek bizden satın alıyorlar. Kendi görev yüklerini, kuantum işlerini geliştirip fırlatıyorlar," dedi.
Geçen ay uzaya fırlatılan QubitCore'un 30 farklı alt modülden oluştuğunu ifade eden Durak, bu modüller arasında 8 adet tek foton dedektörü bulunduğunu belirtti. Normalde bir dedektörün oldukça büyük olduğunu ve 1 kilogramın üzerinde bir ağırlığa sahip olduğunu açıklayan Durak, kendi tasarımlarında bu ağırlığı minimize ettiklerini ve her bir dedektörü baş parmak boyutlarına indirdiklerini vurguladı. Durak, "Minyatürize edip modüler yapıda birçok modülü birleştirip uzaya gönderdik ve şu an tamamını test ediyoruz. Fırlatmayı maliyet etkin hale getirmedikçe kuantum internet gerçekleşmez," şeklinde ekledi.
Dr. Durak, Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı başta olmak üzere bazı savunma firmalarıyla işbirliği yaptıklarını ve NATO'nun kuantum teknolojisi konusunda ilgi gösterdiğini belirtti. NATO'nun derin teknolojiler için başlattığı DIANA isimli programda yer alan desteklenen firmalardan biri olduklarını ifade etti. Türkiye'de kuantum teknolojilerine yönelik ilginin arttığını vurgulayan Durak, savunma, telekomünikasyon, enerji ve finans gibi farklı sektörlere yönelik çözümler geliştirdiklerini söyledi. Türk Telekom ile de bir anlaşma yaptıklarını açıklayan Durak, kuantum çözümlerini uygulamak isteyen ve 6G üzerine çalışan AR-GE ekipleriyle işbirliklerinin sürdüğünü ifade etti.
NATO etkinliği kapsamında dronlarla kuantum haberleşme demosu gerçekleştirdiklerini de belirten Durak, "Dronlarla dolanıklık dağıtımı yaptık. Bu kapsamda sahada kullanılabilecek bir teknoloji geliştirmeye odaklanıyoruz. Dronların kullanımında kesintisiz haberleşme önemli, aksi takdirde dron kontrolden çıkabilir. Şu anda fiber çözümler kullanıyoruz ancak bu ideal bir yöntem değil. Kuantum haberleşme ile bu sorunu aşmak mümkün. Savunma alanında yürüttüğümüz kuantum LİDAR projesi de bu ihtiyaca çözüm sunuyor," diyerek sözlerini tamamladı.
Kaynak: Gerçek Fethiye Son Dakika
